Przez długi czas byłam przekonana, że zmęczenie ma bardzo proste przyczyny. Za mało snu. Za dużo obowiązków. Stres. Intensywniejszy trening. Takie życie. I rzeczywiście – często właśnie tak jest. Ale czasem organizm próbuje powiedzieć nam coś więcej…

Jeśli od miesięcy budzisz się zmęczona, coraz trudniej jest Ci się skoncentrować, po południu marzysz tylko o kanapie, a nawet weekend nie przynosi prawdziwej regeneracji, warto przyjrzeć się jednej rzeczy, o której mówi się zdecydowanie za rzadko.

Ferrytynie.

Bo czasem problemem nie jest brak silnej woli, kiepska organizacja czy „taki wiek”. Czasem problemem są po prostu wyczerpane zapasy żelaza.

Czym właściwie jest ferrytyna?

Ferrytyna to białko magazynujące żelazo. Można powiedzieć, że jest naszym żelaznym „kontem oszczędnościowym”.

Hemoglobina pokazuje, jak wygląda bieżąca sytuacja.

Ferrytyna mówi, ile zapasów zostało na później.

I właśnie dlatego można mieć prawidłową morfologię, a jednocześnie odczuwać objawy niedoboru żelaza.

Nazywa się to niedoborem żelaza bez anemii.

I wcale nie jest rzadkim zjawiskiem.

Czy niska ferrytyna może powodować przewlekłe zmęczenie?

Krótka odpowiedź brzmi: tak.

Coraz więcej badań wskazuje, że niedobór żelaza może dawać objawy jeszcze zanim rozwinie się pełnoobjawowa anemia.

Do najczęstszych należą:

• przewlekłe zmęczenie,
• spadek wydolności fizycznej,
• uczucie „ciężkich nóg”,
• problemy z koncentracją,
• mgła mózgowa,
• drażliwość,
• gorsza tolerancja wysiłku,
• zawroty głowy,
• kołatania serca,
• nadmierne wypadanie włosów,
• łamliwość paznokci,
• zespół niespokojnych nóg.

Przegląd opublikowany w British Journal of Nutrition wskazuje, że niedobór żelaza bez anemii może być jedną z przyczyn zmęczenia, a jego leczenie może poprawiać samopoczucie części pacjentów.

Jakie objawy może dawać niska ferrytyna?

Objawy bywają niespecyficzne, dlatego łatwo je zrzucić na karb wieku, stresu czy przepracowania.

Warto zwrócić uwagę szczególnie wtedy, gdy pojawia się kilka z nich jednocześnie:

• ciągłe zmęczenie mimo odpoczynku,
• pogorszenie tolerancji treningów,
• zadyszka przy wysiłku,
• uczucie zimna,
• problemy z pamięcią i koncentracją,
• senność,
• bóle głowy,
• wypadanie włosów,
• bladość skóry.

Co ważne – objawy mogą występować nawet wtedy, gdy hemoglobina pozostaje prawidłowa.

Jaki poziom ferrytyny jest prawidłowy?

I tutaj zaczynają się schody.

Laboratoria często podają szerokie normy referencyjne.

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) niedobór żelaza rozpoznaje się przy ferrytynie poniżej 15 μg/L u dorosłych.

Jednak w praktyce klinicznej wielu ekspertów uznaje, że ferrytyna poniżej 30 μg/L świadczy o wyczerpaniu zapasów żelaza.

Warto też wiedzieć, że ferrytyna jest białkiem ostrej fazy. Oznacza to, że może być podwyższona podczas infekcji lub stanów zapalnych, co utrudnia interpretację wyniku.

Dlatego zawsze należy analizować wynik w kontekście objawów i pozostałych badań.

Kto jest bardziej narażony na niską ferrytynę?

Ryzyko niedoboru żelaza wzrasta między innymi u osób:

• miesiączkujących, zwłaszcza przy obfitych miesiączkach,
• aktywnych fizycznie, szczególnie uprawiających sporty wytrzymałościowe,
• stosujących diety eliminacyjne,
• wegetarianek i weganek,
• oddających regularnie krew,
• z zaburzeniami wchłaniania (np. celiakia),
• po operacjach bariatrycznych.

W praktyce oznacza to, że wiele kobiet po czterdziestce znajduje się właśnie w grupie zwiększonego ryzyka.

Jakie badania warto wykonać?

Sama ferrytyna nie zawsze wystarczy.

W przypadku przewlekłego zmęczenia lekarz może zlecić między innymi:

• morfologię krwi,
• ferrytynę,
• żelazo,
• transferynę,
• wysycenie transferyny (TSAT),
• CRP,
• TSH,
• witaminę B12,
• witaminę D.

Dopiero całość pozwala lepiej zrozumieć sytuację.

Czy warto samodzielnie suplementować żelazo?

To pytanie pojawia się bardzo często.

I odpowiedź brzmi: nie zawsze.

Żelazo nie jest suplementem, który warto przyjmować „na wszelki wypadek”.

Nadmiar żelaza również może być szkodliwy.

Dlatego decyzję o suplementacji najlepiej podejmować po wykonaniu badań i konsultacji z lekarzem.

Ważne jest także znalezienie przyczyny niedoboru, a nie tylko podnoszenie wyników.

Czy przewlekłe zmęczenie to zawsze niska ferrytyna?

Nie.

Przewlekłe zmęczenie może mieć wiele przyczyn.

Problemy z tarczycą.

Zaburzenia snu.

Przewlekły stres.

Niedobory witamin.

Perimenopauza.

Przeciążenie psychiczne.

Dlatego ferrytyna nie jest odpowiedzią na każde zmęczenie.

Ale jest jednym z elementów układanki, o którym zdecydowanie warto pamiętać.

Zwłaszcza wtedy, gdy od dawna słyszysz:

„Wyniki są dobre. Może po prostu jest pani zmęczona.”

Bo czasem za tym zmęczeniem naprawdę stoi coś, co można nazwać, zbadać i skutecznie leczyć.

I może właśnie dlatego warto potraktować własne zmęczenie poważnie.

Nie jako dowód słabości.

Nie jako nieodłączny element życia po czterdziestce.

Ale jako sygnał od organizmu, który mówi:

„Hej. Sprawdź, czego mi brakuje.”

 

 

Materiały źródłowe

• Al-Naseem A. i wsp., Iron deficiency without anaemia: a diagnosis that matters, 2021.
• NICE Clinical Knowledge Summaries: Anaemia – iron deficiency.
• Yokoi K. i wsp., Iron deficiency without anaemia is a potential cause of fatigue, British Journal of Nutrition, 2017.
• Verdon F. i wsp., Iron supplementation for unexplained fatigue in non-anaemic women, BMJ, 2003.

Uwaga: Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Interpretację wyników badań i decyzję o ewentualnym leczeniu należy omówić z lekarzem prowadzącym.